داستان ناگفته باغ لاله‌زار تهران و حراج ملک ناصرالدین‌شاه با مبلغی ناچیز

تهران در دهه‌های گذشته نه کلان‌شهری سیمانی، بلکه مجموعه‌ای از باغ‌های سرسبز و ریه‌های تنفسی بود که به دلیل همین سرسبزی، گردشگران اروپایی آن را «شهر چناران» می‌نامیدند. در میان این فضای سبز گسترده، باغ لاله‌زار جایگاهی ویژه در تاریخ پایتخت دارد؛ منطقه‌ای که زمانی تفرجگاه اصلی ناصرالدین‌شاه بود و امروز تنها نامی از آن در قلب تجاری تهران باقی مانده است.

معمای لقب «دوک دو لاله‌زار» در تاریخ تهران

در دوران قاجار، بخشی از زمین‌های باغ لاله‌زار در اختیار فردی به نام مؤیدالسلطنه بود. روایت‌های تاریخی حاکی از آن است که او پس از انتصاب به عنوان وزیر مختار ایران در برلین و الگوبرداری از آداب اشرافی اروپاییان، اقدام به چاپ کارت ویزیت با عنوان خودخوانده «دوک دو لاله‌زار» کرد. این نام عجیب، بیش از هر چیز نشان‌دهنده تاثیرپذیری شدید رجال سیاسی آن دوران از فرهنگ و مناسبات اشرافی غرب بود که حتی در نام‌گذاری املاک و القاب شخصی نیز بروز پیدا می‌کرد.

حراج باغ لاله‌زار و تغییر چهره هویت شهری

با گسترش نفوذ فرهنگ غربی در دوره ناصرالدین‌شاه، تب باغداری میان اعیان تهران بالا گرفت و بسیاری از درباریان به استخدام باغبان‌های فرنگی روی آوردند. با این حال، سرنوشت باغ لاله‌زار به گونه‌ای دیگر رقم خورد. ناصرالدین‌شاه با وجود مخالفت‌های جدی دکتر تولوزان، پزشک مخصوص خود که هشدار می‌داد این باغ نقش «ریه تنفسی تهران» را ایفا می‌کند، تصمیم به فروش این میراث ارزشمند گرفت.

در نهایت، بخش‌های وسیع این باغ با مبلغی معادل ۹۰ هزار تومان به فروش رسید و قطعه‌قطعه شد. این اقدام آغازگر تغییرات زیربنایی در نقشه تهران شد:

اراضی حاصل از این تفکیک، پایه و اساس احداث خیابان‌های مهمی چون لاله‌زار، اکباتان و سعدی را فراهم کرد.

بسیاری از نهادهای مالی و اداری مدرن آن زمان، از جمله بانک شاهنشاهی، در دل همین اراضی شکل گرفتند که امروز به عنوان بافت تاریخی و تجاری تهران شناخته می‌شوند.

این فروش تاریخی نه تنها چهره سبز پایتخت را برای همیشه دگرگون کرد، بلکه به عنوان نمادی از گذار تهران از دوران باغ‌شهری به عصر مدرنیته پرشتاب و بی‌برنامه در ذهن تاریخ‌نگاران ثبت شده است؛ گذاری که در آن «ریه‌های شهر» قربانی توسعه ساختمان‌سازی و نیازهای نقدینگی دربار قاجار شد.

مجله اینترنتی سرگرمی طاووس