پژوهشگران دانشگاه بار-ایلان با مطالعه بر روی عروسهای دریایی کشف کردند که نقش اصلی و تکاملی خواب، ترمیم آسیب DNA در سلولهای عصبی است، یافتهای که منشأ خواب را به صدها میلیون سال قبل و پیش از تکمیل مغزهای پیچیده بازمیگرداند.
مطالعهای جدید و انقلابی که در نشریه معتبر Nature Communications منتشر شده، نشان میدهد خواب رفتاری نیست که تنها مختص پستانداران یا جانوران پیچیده باشد. دانشمندان با بررسی دو گونه ابتدایی از جانوران دریایی، به این نتیجه رسیدهاند که خواب در سادهترین موجودات دارای سیستم عصبی نیز به عنوان یک دوره تعمیر و نگهداری برای نورونها عمل میکند. این کشف، درک ما را از یکی از اساسیترین رفتارهای زیستی دگرگون میسازد.
خواب در عروس دریایی: شواهدی از یک نیاز تکاملی باستانی
تیم تحقیقاتی به رهبری پروفسور لیور اپلباوم و پروفسور اورن لوی در دانشگاه بار-ایلان، الگوهای خواب در عروس دریایی و شقایق دریایی را مورد مطالعه قرار دادند. این موجودات که در پایه درخت تکامل سیستم عصبی قرار دارند، روزانه حدود ۸ ساعت را در حالتی شبیه به خواب سپری میکنند. نکته جالب اینجاست که اگر این جانوران را بیدار نگه دارند، در فرصت بعدی مدت زمان بیشتری میخوابند؛ پدیدهای معروف به «بازگشت خواب» که در انسان نیز مشاهده میشود.
- این مطالعه ثابت کرد که خواب در این موجودات یک توقف تصادفی فعالیت نیست، بلکه چرخهای منظم و ضروری است.
- پژوهشگران با ردیابی ویدئویی و تحریکهای محیطی، نیاز ذاتی این جانوران به خواب را تأیید کردند.
ترمیم DNA: کارکرد بنیادین و مشترک خواب در طول تکامل
یافته کلیدی این پژوهش که آن را به کشفی تاریخی تبدیل میکند، ارتباط مستقیم خواب با ترمیم DNA در سلولهای عصبی است. محققان دریافتند که در طول دوره بیداری، آسیب به DNA نورونها به طور طبیعی بر اثر عوامل مختلفی مانند فعالیت عصبی و استرس اکسیداتیو افزایش مییابد. خواب پنجره زمانی ضروری را برای کاهش این آسیب و بازیابی سلامت سلول فراهم میآورد.
برای آزمایش این رابطه، دانشمندان به دو روش عمل کردند: نخست، حیوانات را بیدار نگه داشتند و شاهد افزایش آسیب DNA و سپس خواب جبرانی طولانیتر بودند. دوم، عمداً با تابش فرابنفش یا مواد شیمیایی به DNA نورونها آسیب رساندند و مشاهده کردند که حیوانات بلافاصله وارد فاز خواب بازیابی شدند. این یک رابطه علّی دوطرفه را ثابت میکند: آسیب DNA نیاز به خواب را افزایش میدهد و خواب به ترمیم DNA کمک میکند.
پیامدهای مهم برای سلامت مغز انسان و بیماریهای عصبی
این کشف که خواب یک مکانیسم محافظتی باستانی برای سیستم عصبی است، پیامدهای عمیقی برای درک ما از سلامت مغز انسان دارد. این پژوهش توضیح میدهد که چرا اختلالات مزمن خواب با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای تخریب عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون مرتبط است. زمانی که چرخه طبیعی ترمیم DNA به طور مکرر مختل شود، آسیبهای سلولی تجمع یافته و میتواند به کاهش تابآوری نورونها و بروز بیماری بینجامد.
پروفسور اپلباوم در این باره میگوید: «یافتههای ما نشان میدهد خواب فقط برای عملکردهای عالی مغز مانند یادگیری و حافظه مهم نیست، بلکه برای حفظ سلامت بنیادین خود نورونها ضروری است. این یک نیاز اولیه است که قدمتی به درازای خود سیستم عصبی دارد.»
این مطالعه به وضوح نشان میدهد که خواب یک فرآیند لوکس یا تصادفی نیست، بلکه یک استراتژی تکاملی حفظشده و حیاتی برای نگهداری از گرانبهاترین دارایی جانوران: سلولهای عصبیشان است. احترام به این نیاز باستانی، ممکن است کلیدی برای حفظ سلامت مغز در طول عمر باشد.
Leave a Reply