پژوهشگران دانشگاه تولوز فرانسه در مطالعهای که در نشریه Current Biology منتشر شده، کشف کردند مورچههای گاوی شبزی (Myrmecia midas) نه تنها از ماه به عنوان قطبنمای ناوبری استفاده میکنند، بلکه قادر به پیشبینی تغییرات سرعت حرکت ماه در آسمان نیز هستند. این توانایی شگفتانگیز حتی زمانی که ماه قابل مشاهده نیست، به آنها اجازه میدهد راه بازگشت به لانه را در جنگلهای تاریک پیدا کنند.
چالش جهتیابی با ماه در مقایسه با خورشید
حیوانات روزگرد معمولاً از خورشید به عنوان قطبنمای ثابت استفاده میکنند، اما ماه راهنمایی بسیار غیرقابل اعتمادتر است. زمان طلوع، میزان روشنایی و مسیر حرکت آن در آسمان از شبی به شب دیگر تغییر میکند. با این وجود، مورچههای گاوی که شبزی هستند، لانه خود را ترک کرده و تا ۲۵ متر در تاریکی حرکت میکنند بدون آنکه رد بویی برای بازگشت داشته باشند. پروفسور کودی فریس میگوید: «ماه هم در طول شبها و هم در بازههای زمانی مختلف یک شب بسیار متغیر است؛ بنابراین مورچهها نمیتوانند فقط به چیزی که شب قبل دیدهاند تکیه کنند.»
آزمایش هوشمندانه برای کشف مکانیسم ناوبری مورچههای گاوی
محققان برای بررسی نحوه استفاده مورچهها از نشانههای قمری، چند مورچه را پس از دور شدن از لانه (۱۰ تا ۲۵ متر) شکار کردند. گروه کنترل در لولههای شیشهای قرار گرفتند تا آسمان را ببینند، در حالی که گروه آزمایش در جعبهای کاملاً تاریک نگهداری شدند. چند ساعت بعد، هر مورچه در نقطهای ناآشنا (۲۰۰ متر دورتر از لانه) آزاد شد. مورچههایی که به آسمان دسترسی نداشتند، دائماً میزان جابهجایی ماه را کمتر از مقدار واقعی تخمین زدند و از مسیر اصلی منحرف شدند، در حالی که گروه کنترل به درستی مسیر لانه را تشخیص دادند.
دو یافته کلیدی درباره ناوبری مورچههای گاوی با نور ماه:
- پیشبینی تغییر سرعت ماه («پله سرعت»): ماه هنگام طلوع و غروب کندتر و هنگام حرکت از شرق به غرب سریعتر حرکت میکند. مورچههایی که در میانه این مرحله سریع آزاد شدند خطا داشتند، اما پس از پایان مرحله سریع دقت خود را به دست آوردند؛ نشاندهنده توانایی پیشبینی حرکت ماه.
- استفاده از سیستمهای ناوبری چندگانه: مورچهها تنها به ماه وابسته نیستند. در هوای ابری یا زمانی که ماه دیده نمیشود، از نشانههای محیطی و نقاط شاخص اطراف نیز استفاده میکنند. این سیستمهای پشتیبان به آنها اجازه میدهد حتی در صورت تغییرات محیطی مسیر خود را پیدا کنند.
پروفسور فریس میگوید: «شگفتانگیزترین بخش ماجرا این است که مورچهها میتوانند تغییر سرعت ماه را پیشبینی کنند، اما با کمی تأخیر. آنها چندین سیستم ناوبری را همزمان به کار میگیرند؛ اگر یک شب یکی از آنها کار نکند، باز هم میتوانند مسیرشان را پیدا کنند.» این کشف نشان میدهد سیستم ناوبری حیوانات بسیار پیشرفتهتر از تصورات قبلی است و مورچههای گاوی از مکانیسمهای پیچیدهای برای جهتیابی در شب استفاده میکنند.
Leave a Reply